“Nun tempo duro coma o noso, bótase de menos unha resposta máis xeral e contundente desde a cultura”, por Suso Basterrechea
A min, cando viaxo, gústame colonizar o novo territorio, e isto consiste, basicamente, en que me saúden con naturalidade cando entro nalgún local de hostalería da contorna.
Con este obxectivo púxenme a pasear pola que parecía a rúa principal, buscando un establecemento que se axustase un pouco aos parámetros ideais dos meus gustos. Nun momento determinado, dita avenida semellaba abrirse a unha praza ou parque extenso, e, para a miña sorpresa, desde unha cafetería, nun cartel iluminado, Joseph Beuys sinalábame co dedo. A ver, non adoito ser moi fanático de personalidades, pero, en fin, Beuys é un dos meus artistas preferidos do século XX, e se el me chama, eu vou.
Xa dentro deime de conta da importancia do lugar. Naqueles xardíns o artista iniciara, en 1982, unha das súas obras máis icónicas, a plantación de 7.000 carballos axudado por un grupo de persoas voluntarias e ao longo de varios anos.
De lonxe distinguín, diante do Fridericianum, considerado o primeiro museo público da Europa continental, e sede de documenta, a máis famosa destas árbores, a que plantou o propio Joseph. Nin que dicir ten que para alí fun correndo e á sombra da obra de arte fíxenme unha foto. Cometín, iso si, o erro de sacala no ángulo contrario da que inmortalizou a Beuys.
A peza hoxe en día está perfectamente integrada en Kassel, e case podemos dicir que é un dos seus orgullosos símbolos. Hai que sinalar que cando se expuxo a actuación tivo, desde a poboación, o mesmo rexeitamento xeralizado que seguramente tería en Ferrol, e con igual argumento, quitaba prazas de aparcamento. Non somos tan raros.
Joseph Beuys desenvolveu o seu traballo dentro dun movemento denominado Fluxus, e que tivo especial importancia nas décadas dos anos 60 e 70. En esencia, rexeita a arte como simple fabricante de obxectos de culto e mercado e enténdese a creatividade como o auténtico motor dunha revolución ou cambio social. Cunha gran influencia dos dadaístas, ese grupo de creadores que, en plena I Guerra Mundial, entenderon que a cultura occidental fracasara e, polo tanto, había que “asasinala”, decidiron dar a volta ás súas formulacións. Se Duchamp enchía o mundo da arte de obxectos cotiáns, Fluxus tenta o contrario: baixar coa arte á vida ordinaria co fin de transformala.
O certo é que esta actitude ten unha grande influencia na miña vida e no meu coñecemento público. Se vas facer arte ecolóxica, planta un bosque; se vas facer arte política, preséntate a unhas eleccións. O propio Beuys era membro fundador dos verdes alemáns.
O seu concepto da creación era moi democrático. Todo ser humano no seu ámbito de actuación é un artista sempre que o realice con orixinalidade e enerxía e co horizonte permanentemente posto en mellorar o mundo.
Vou tratar de explicalo co acontecido nun dos nosos barrios, Canido, e que, por certo, tanta polémica xerou, no seu día, nun dos meus artigos.
Nas Meninas o abraiante non son tanto as manifestacións pictóricas que van conformando ese museo ao aire libre. O realmente importante é como a partir dun reclamo ou convocatoria, e coa implicación de boa parte da poboación, se transforma para mellor a realidade urbana dun espazo. Ese exactamente é o espírito Fluxus. Baixo os seus preceptos tamén se pode valorar como peza artística o dinamismo veciñal e cultural que se mantén nese lugar. Todo iso é un exemplo de enerxía colectiva e vocación de dinamizar un barrio desde actuacións e solucións que resultan moi plásticas.
En fin, a vida como auténtica obra de arte. É por iso que moitas das súas manifestacións son moi efémeras, motivo polo que adquiriron moita importancia no seu momento novas formas de rexistro ou documentación como a fotografía ou o videoarte.
No meu mundo, o que non é tradición é plaxio, así que poden atopar polas rúas do meu hábitat natural, A Magdalena, que vou maior e son vago, algúns adhesivos de bo tamaño onde aparezo en distintas etapas e situacións vitais. A maioría son reais, aínda que tamén as hai inventadas, licenzas poéticas.
Como queira que adoito deixar constancia destas actuacións nas miñas redes sociais, o outro día un descoñecido comentounas, con aparente agresividade, utilizando o termo “onanismo”. E é certo, pero sen sexo, retruquei eu.
Nun tempo duro coma o noso, bótase de menos unha resposta máis xeral e contundente desde a cultura. Se naqueles momentos, tamén comprometidos: Guerra Fría, conflito de Vietnam…xerouse unha resposta artística utópica, hoxe non podo imitar dita actitude sen unha alta dose de ironía. Tanto é así que non son poucas as persoas que se me achegan e móstranme a súa solidariedade polo que entenden como unha agresión externa cara a miña persoa.
Unha das imaxes seleccionadas é aquela tomada en Kassel, sentado á beira do carballo de Beuys. En todas incluíu un texto que di: Por que xa non me falas, Joseph? Unha referencia melancólica a outra performance onde o creador explicaba pintura a unha lebre morta. A nostalxia de cando se quixo facer a revolución desde a arte.
Ocupemos as rúas con arte, con política, con amor, con sexo, con relixión ou poesía… aínda que só sexa para rir de nós mesmos.