Un pequeno contratempo, nada grave, por fortuna, impediume estar onte, como era o meu desexo, nas instalacións da vella cadea de Lugo, convertida, a un tempo, nun magnífico centro cultural e de memoria. Á vista de actuacións tan de valorar coma esta, non podo menos que lamentar o desleixo, a imperdonable desidia dos mandatarios coruñeses, que levan ano tras ano deixando estragar o emblemático edificio da vella prisón provincial, mentres se dedican a gastar cartos e cartos en mudanzas de todo tipo no centro da cidade. Ao meu entender, a maioría deses cambios –ademais de non lles ver sentido ningún– carecen de bon gusto e están a afear, permanentemente, a cidade. Mais xa sabemos que o do gusto é moi relativo. Tamén o das preferencias.
Aos que levamos anos pelexando, aquí e acolá e de diferentes xeitos, polo recoñecemento e rehabilitación das vítimas de toda a represión derivada do golpe de Estado de xullo de 1936, alégranos, moi de veras, calquera tipo de recoñecemento que se lle faga a esas persoas de mil e unha maneiras vexadas, maltratadas, masacradas, asasinadas...
Onte, en Lugo, a corporación municipal honrou –e honrouse con iso– dúas persoas, dous ilustres nomes que, en diferentes momentos e en actividades diversas, sen dúbida, contribuíron a mellorar a vida da poboación e, con iso, a facer unha cidade máis habitable, máis sa, física e mentalmente.
Tería estado alí de moi bon grao tanto por Rafael de Vega Barrera, médico cirurxián, que fora deputado polo Partido Republicano Radical, a quen, o 21 de outubro de 1936, sacaron da cela 33 da cadea –dese edificio recuperado– para asasinalo na tapia do cemiterio, como, especialmente, por Xesús Alonso Montero. Obviamente, non coñecín o que foi director do hospital municipal lugués, mais si coñezo, admiro persoal e intelectualmente e quero moito o profesor que tanto pouso deixou en Lugo e noutras localidades.
Foi precisamente en Lugo onde o coñecín persoalmente, na tardiña dun moi chuviñento día de finais de decembro de 1968, antes dun recital de Voces Ceibes no Círculo das Artes, a onde cheguei na compaña de Araguas, Rubia e Guillermo Rojo.
Quen me coñece sabe da miña moi longa amizade –en breve 70 anos– con Vicente Araguas. Aquel ano 68 fora o das grandes protestas estudantís na Universidade de Santiago. Non vivín in situ o miolo das mesmas, porque cheguei a comezos de outubro dese ano, mais si estiven ao tanto, ademais de polos medios de comunicación, por boca de Vicente e doutros amigos ferroláns. O Araguas, como é sabido, foi un dos promotores do movemento musical que se coñece como Nova Canción Galega e do colectivo, nel integrado, Voces Ceibes, cuxos membros coñecín e escoitei cantar ao pouco da miña chegada a Santiago.
Estiven, como non, no recital que tivo lugar no cine Capitol ao mediodía do 1 de decembro, que consolidou o grupo que se estreara como tal co recital da Facultade de Medicina do 26 de abril. Mais, poucos días antes, o 30 de marzo, estaba programado outro na Escola de Peritos de Lugo. Como foi suspendido polas autoridades gubernativas horas antes da súa celebración, acabou tendo lugar na casa do profesor, como lle teño escoitado contar nalgunha ocasión.
Xesús Alonso Montero xa sabía que “A cantiga é unha arma” –como tamén o soubo o cantor portugués José Mário Branco e de aí a súa popular canción– e esa arma, casualmente, foi o motivo dun feliz encontro.